İtiraf etmeliyim; ben de bir odada sessiz kalan biri olamadım hiç. Çocukluğumdan beri hareket hâlinde olmak tabiatımın bir parçasıydı. Yerinde duramayan bir çocuktum.

Yıllar sonra iş hayatında da aynı refleksi sürdürdüm. Sanki durursam geriye düşecektim. İnsanlar bana “Nasılsın?” diye sorduklarında “Çalışıyorum” ya da “Çok yoğunum” diye cevap verdim. Ve bunu bir şikâyet gibi değil, bir başarı göstergesi gibi anlattım.

Sürekli bir şeylerle meşgul olmak… Aynı anda birkaç işi yürütmek… Günde 10-12 saat çalışmak… Telefondan gelen bildirimlere anında cevap vermek… Toplantıdan toplantıya koşmak…

Çalışmadığım anlarda huzursuz hissediyor, boş kaldığımda hayat kontrolümden çıkıyormuş gibi düşünüyordum. Tatile çıktığımda bile içimde açıklayamadığım bir suçluluk hissi oluşuyordu.

Bütün bunlar modern dünyanın alkışladığı özelliklerdi. Sonra bir de devreye sosyal medya ve akıllı telefonlar girdi. Bildirimler geldikçe kendimi dünyanın bitmeyen akışının içinde buldum.
Dostlardan gelen mesajlar… LinkedIn’in bitmeyen kutlama bildirimleri… YouTube’dan düşen yeni video önerileri…

Derken kulağımda kulaklıklarla, zihnim sürekli yeni bir uyaranın peşinde koşmaya başladı.

Fark etmeden, her anı doldurmaya çalışan bir hayatın içine sürüklendim. Ta ki bir gün, bu yüksek temponun bir bedeli olduğunu anlayana kadar…

Sürekli hareket içinde bulunmak, hızlı yaşamak her zaman ilerlemek anlamına gelmiyor. Sessizlikten kaçtıkça, kalabalıklara karıştıkça yalnızlıktan uzaklaşmıyor insan. İnsan zihni dinlenmediğinde yoruluyor, acele ettiğinde bulanıklaşıyor, sürekli uyarıldığında ise en önemli yeteneklerini; yaratıcı olmayı ve berrak düşünmeyi kaybediyor, daha da tehlikelisi hata yapmaya başlıyor.

Amerikan Donanması’nın özel kuvvetlerinde yıllardır öğretilen meşhur bir söz vardır:
“Slow is smooth; smooth is fast.”

Yani:
“Yavaş olan dingindir; dingin olan ise aslında hızlıdır.”

Özellikle yüksek stres altında yürütülen operasyonlarda bu anlayış askerlerin temel prensiplerinden biridir. Panik ve acele, hedefi şaşırtır.

Modern hayatın savaş alanı da iş yaşamı olduğuna göre, bu sözü kendi hayatımıza uyarlamaya her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var. Birçoğumuz başarısız olma, geride kalma ya da yetersiz görünme korkusuyla sürekli hareket hâlinde yaşıyoruz. Durduğumuz anda kontrolü kaybedeceğimizi düşünüyor, huzursuz oluyoruz. Bu yüzden sürekli meşgul olmaya, dikkatimizi dağıtacak alışkanlıklara yöneliyoruz.

İngilizcede “meşgul” anlamına gelen “busy” kelimesinin Çince’deki karşılığı “kalbi öldürmek”tir. Modern insanın en büyük paradoksudur bu… Hayatı daha iyi yaşamak için sürekli hızlanır. Daha çok şeye yetişmeye çalışırken daha az hisseder… Daha çok çaba sarf ederken daha az düşünür… Daha çok koştururken iç sesinden uzaklaşır.

Yapay zekâ bizi hızlandırdıkça, insan inadına biraz daha yavaşlamalıdır. Akıllı telefonlar dikkatimizi dağıttıkça, insan yeniden odaklanmayı öğrenmelidir. Teknoloji bizi gürültünün içine çektikçe, insan sessizliği seçebilmelidir. Özgün ve anlamlı bir hayat kurmak isteyen insanın ihtiyacı olan daha fazla hız değil; daha fazla sessizlik ve biraz daha yavaşlayabilmektir.

Espressolab CMO’su Ersin Kefeli, kahvenin Türkler için yüzyıllardır bir içecekten fazlası olduğunu belirterek, “Misafire ikram edilen bir ritüel, sohbetin başladığı an, bir vedanın ya da buluşmanın simgesi. Bu köklü kültür, yeni nesille birlikte çok daha geniş bir anlam kazandı” diyor. Rakamsal olarak 2012'de kişi başı yıllık tüketimin 200 gramken bugün 1,8 kilograma ulaştığını ama asıl dönüşüm rakamların çok ötesinde olduğunu vurgulayan Kefeli, “Tüketici artık ne içtiğini merak ediyor. Çekirdeğin hangi ülkeden, hangi çiftlikten, hangi rakımdan geldiği soruluyor. Kavurma profili tartışılıyor, demleme yöntemi seçiliyor. Bilinçli tüketim çok büyük oranda arttı. Kahve, gündelik bir tüketim maddesinden kültürel bir ifade biçimine dönüştü” ifadelerini kullanıyor. 

FARKLI HAYATLAR AYNI AİDİYET HİSSİ

‘Üçüncü yer’ kavramının artık teorik bir tartışmadan gündelik hayatın gerçeğine dönüştüğünü ve pandeminin bu ihtiyacı çok daha görünür kıldığını kaydeden Ersin Kefeli, şunları söylüyor: “İnsanlar sosyalleşmek, üretmek ve nefes almak için gerçek bir mekana olan ihtiyaçlarını daha net fark etti. Gençler için kahve tüketimi aslında bugün pek çok deneyimin bir araya geldiği bir kültüre evrildi. Sabah kahvesiyle güne başlayan öğrenci, öğle arasında bir soluk arayan genç profesyonel, akşamüstü arkadaşlarıyla buluşan yeni mezun, hafta sonu freelance işini takip eden girişimci... Bunları bir araya getiren tek bir nokta var: kahve. Farklı hayatlar, farklı gündemler ama aynı aidiyet hissi. Bu kuşak için kahve mekanları tam da bu sebeple bir buluşma noktasının çok ötesine geçti. Genç kuşak bulunduğu ortamı sahipleniyor. İçerik paylaşıyor, hikaye anlatıyor, tavsiye ediyor. Gençler kahve içmenin ötesinde sosyal bir hub tercih ediyor. Sosyal hayatın neredeyse her anı kahveyle özdeşleşti. Konserler, atölyeler, söyleşiler, spontane buluşmalar... Kahve mekanı tüm bunların doğal zemini haline geldi. Biz de Espressolab olarak kahveden etkinliğe, atölyeden gündelik sosyalleşmeye uzanan bütünleşik bir deneyim anlayışıyla mağazalarımızı kurguluyoruz.”

Z KUŞAĞI SAĞLIK FAYDASI DA BEKLİYOR

“Yeni nesil kahveyle çok farklı bir ilişki kurdu” diyen Kefeliye göre, kahve bu kuşak için bir öz bakım ritüeli, bir kimlik ifadesi ve sosyal bir dil. Kahve sektörünün önümüzdeki on yılda çok daha geniş bir içecek kültürünün merkezi haline geldiğini belirten Kefeli, “Soğuk formatlar bu dönüşümün en görünür yüzü; global cold brew pazarının 2030'a kadar 7 milyar doları aşması bekleniyor. Araştırmalar Z kuşağının yüzde 65'inin kahvesinden sağlık faydası da beklediğini ortaya koyuyor. Fonksiyonel içerikler, adaptogenler ve alternatif sütler bu talebin somut yansıması” diyor.

TÜKETİM 2012’DEN BU YANA DOKUZ KAT ARTTI

Türkiye'de kişi başı kahve tüketiminin 2012'den bu yana yaklaşık dokuz kat artarak 1,8 kilograma ulaştığı bilgisini aktaran Ersin Kefeli, “Bu rakam etkileyici görünse de önümüzdeki potansiyeli daha net ortaya koyuyor: Avrupa ortalaması 7-8 kilogram, İskandinav ülkelerinde bu rakam 10-12 kilograma çıkıyor. Büyüme hikayesinin henüz başında olduğumuzu söylemek mümkün.

Bu ivmeyi besleyen birden fazla dinamik bir arada çalışıyor. Genç ve büyük nüfus, hızlanan şehirleşme, üçüncü nesil kahveciliğin Anadolu'ya yayılması. Hanelerin yaklaşık yüzde yetmişine kahve makinesi girdi. Sektör verilerine göre Türkiye'deki 20 bin i aşkın kahve mekânı sayısının bu yıl yüzde sekiz daha artması bekleniyor. Büyüme hem dışarıda hem içeride güçlü seyrediyor.”