1980’lerin sonunda babasız büyüyen, kendi hâline bırakılmış, mizaçları zıt iki çocukla karşı karşıyayız. Glasgow’da geçen bu hikâye, iki karakterin birbirine neden bu kadar bağlı ve aynı anda bu kadar yıkıcı olduğunu geçmişten günümüze uzanan anlarla gösteriyor. Ergenliklerinin eşiğinde Niall içine kapanık, zorbalığın hedefi hâline gelmiş bir çocukken; Ruben agresif, ıslahevinden yeni çıkmış, nereye varacağı belli olmayan bir öfkeyle hareket eden biri. Annelerinin birlikte yaşamaya başlamasıyla aynı odayı paylaşmak zorunda kalmaları ikisi için de zor. Ruben’ın varlığı Niall’ı rahatsız ederken, bir yandan da onu dış dünyaya karşı koruyan bir figüre dönüşüyor. Bu çelişki, aralarındaki dengesiz bağın sadece başlangıcı.

Geçmişe dönülen hikâyeler, ilişkilerini katman katman açıyor. Çocukluk, gençlik ve yetişkinlik boyunca birbirine dolanan bu iki hayat; sadece bir “kardeşlik” hikâyesi olmaktan çıkarak kimlik, aidiyet ve bağlılık meselesine de dönüşüyor. Niall’in kendi cinselliğiyle kurduğu problemli ilişki bastırma ve inkârla şekillenirken, bu baskı çoğu zaman kendine dönen bir öfkeye dönüşüyor. Ruben’ın dışa vuran sert tavırlarıyla birleştiğinde, aralarındaki bağ giderek daha kırılgan ve tehlikeli bir hâl alıyor.

Oyunculuk tarafında dizi oldukça güçlü. Karakterlerin gençlik yıllarını canlandıran Stuart Campbell ve Mitchell Robertson, yıllar içindeki değişimi inandırıcı bir şekilde hissettiriyor. Niall’ı günümüzde canlandıran Jamie Bell’in karşısında, Ruben rolünde bizzat Richard Gadd var. Gadd, yalnızca varlığıyla bile izleyicide bir huzursuzluk yaratmayı başarıyor; özellikle kontrolsüz öfkenin patlamaları anında. İki oyuncu arasındaki gerilim, rahatsız edici bir yakınlık hissiyle birleşerek dizinin bel kemiğini oluşturuyor. Zaman sıçramalarıyla ilerleyen anlatıda hem gençlik hem de yetişkinlik dönemlerini canlandıran oyuncular bu gerilimi sürekli canlı tutuyor.

‘Half Man’, izleyiciyi diken üstünde tutuyor; yer yer rahatsız edici sahneleriyle kolay izlenen bir yapım değil. Kırılgan erkeklik, utanç ve bağlılık üzerine net cevaplar aramak yerine, bu duyguların yarattığı ağırlığı izleyiciye sunuyor.

Atatürk Kültür Merkezi Türk Telekom Opera Salonu’nda sahnelenen ‘Edusa’, tarihsel bir anlatıyı sahneye taşımakla kalmıyor; alışılmış opera estetiğinin sınırlarını zorlayan rejisi ve güçlü görsel evreniyle de dikkat çekiyor. Lidya ve Pers uygarlıkları arasındaki gerilim hattında şekillenen bir aşk hikâyesini merkezine alan eser, Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel hafızasını bugünün sahne diliyle buluşturuyor. Librettosu İskender Pala imzası taşıyan yapıt, kültürün, etik değerlerin ve toplumsal hafızanın, iktidar ve zenginlikten çok daha kalıcı olduğuna ilişkin güçlü bir düşünsel omurga kuruyor. Ancak ‘Edusa’yı asıl tarihsel bir eşik hâline getiren unsur, bestecisi. Güldiyar Tanrıdağlı, bu eserle Türkiye Cumhuriyeti tarihinde operası sahnelenen ilk kadın besteci olarak kayda geçiyor. Klasik müzik, bale, film müziği ve uluslararası eğitimle şekillenen çok katmanlı birikimini bu eserde bir araya getiren Tanrıdağlı, geleneksel opera dili içinde kalarak epik, duygusal ve zamansız bir müzikal dünya kuruyor. Biz de hem Türk opera tarihi açısından bir dönüm noktasına imza atan hem de kendi sanatsal yolculuğunu bu eserle yeni bir aşamaya taşıyan Güldiyar Tanrıdağlı ile eserin yaratım sürecini, müzikal tercihlerini ve ‘ilk’ olmanın getirdiği duyguları konuştuk.

Türkiye Cumhuriyeti tarihinde, operası sahnelenen ilk kadın opera bestecisi olmanın size hissettirdikleriyle başlayalım.

Eseri sahnelenen ilk kadın opera bestecisi olmanın gururu ve mutluluğu çok büyük. Ve elbette sorumluluğu da. Bugüne kadarki tüm birikimimi aktarmaya çalıştım.

Opera gibi tarihsel olarak erkek egemen bir formda üretim yaparken, kendi sesinizi bulma süreciniz nasıl şekillendi?

Bu süreci kısaca anlatmak isterim; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Piyano bölümü mezunuyum. Aynı zamanda çocukluğumdan itibaren, uzun yıllar klasik bale eğitimi aldım, profesyonel dans topluluklarında dans ettim. Avusturya Mozarteum’da konser piyanistliği alanında yüksek lisans yaparken ‘filmscoring’ eğitimi de aldım, opera korrepetitörlüğü yaptım. 2013 yılında ülkeme döndüğümden beri film ve dizi müziği besteliyorum. Az önce “Birikimimi aktarmaya çalıştım” derken de bunları kastettim aslında...

‘Edusa’nın librettosu güçlü bir kültürel, felsefi ve didaktik omurga taşıyor. Siz bu metni ilk okuduğunuzda müzik size nereden ‘konuşmaya’ başladı?

Hikâyenin zamanı ve bir o kadar zamansızlığı benim de çerçevemi ne kadar geniş tutmam gerektiğini hatırlattı bana. Ben de iyice ‘öz’e dönmeye, hangi yüzyılda yaşarsak yaşayalım, insan olarak en derinde hissettiğimiz duygulara yaklaşmaya çalıştım.

Eserde Lidya’nın zenginliği, altın ve iktidar temaları var. Siz bu kavramları müzikal olarak nasıl karşılıklandırdınız?

Bu zenginlik ve ihtişam bende epik bir müzik olarak karşılık buldu. Orkestrasyonu, koroyu bu yönde şekillendirdim.

Duyguyu izleyiciye aktarmak

‘Edusa’nın kadın merkezli bir anlatı olması, bestecilik yaklaşımınızı etkiledi mi? Kadın karakterin iç dünyasını kurarken farklı bir müzikal hassasiyet geliştirdiniz mi?

Açıkçası ben hikâyenin tamamına, her sahnesine ve atmosferine, her karakterine, o anki duygusunu izleyiciye aktarmak üzere yaklaştım. O yüzden ben ‘kadın merkezli’ anlatım olarak baktığımı söyleyemem ama belki siz ‘Edusa’nın bir aryasında, annesi ‘Namirek’in feryadında bir kadın besteci sesini duyarsınız.

Klasik opera geleneği ile onun dışında kalan müzik dili arasında nasıl bir denge kurdunuz? Bir köprü kurduğunuzu söyleyebilir miyiz? Ya da yeni bir dil mi öneriyorsunuz?

Ben müziğimi opera geleneği çerçevesinde yazdım. Yeni bir dil önerme amacım yok açıkçası; bu konuda geleneksel olduğumu söyleyebilirim. Bence asıl yenilik sahnelemede, rejide, görsel tasarımlarda. Günümüz teknolojisinden yararlanarak geçmişle köprü oluşturma görevini rejisörümüz Caner Akın ve ekibi büyük başarıyla gerçekleştirdiler.

Dünya prömiyeri yapan bir operada, müziğin sahneyle ilk kez buluştuğu anda ne hissettiniz?

Çok büyük heyecan ve mutluluk yaşadım. Her bestecinin en yüksek duyguları yaşadığı andır diye düşünüyorum.

Bu eserle birlikte genç kadın opera bestecilerine bir kapı açıldığını düşünüyor musunuz?

İlham olabildiysem ne mutlu bana. Ancak ben kapıların kapalı olduğunu pek düşünmemiştim. Zira bana teklif İDOB tarafından geldi; bu yüzden “Kapı açtım” dersem haksızlık etmiş olurum.

Edusa’yı 30 Nisan’da Atatürk Kültür Merkezi Türk Telekom Opera Salonu’nda izleyebilirsiniz.

Anti-trend dönemi, aslında trendlerin tamamen ortadan kalktığı bir süreç değil; aksine, onların etkisinin sorgulandığı bir evre. Erkekler artık “Ne moda?” sorusundan çok “Ben ne giymek istiyorum?” sorusuna odaklanıyor. Bu yaklaşım, bireysel stilin ön plana çıkmasını sağlıyor. Gardıroplar, sezonluk parçalarla değil; uzun vadeli, zamansız ve tekrar tekrar kullanılabilen ürünlerle şekilleniyor. Bu da modayı daha sürdürülebilir ve bilinçli bir noktaya taşıyor.

Bu dönüşümün en önemli nedenlerinden biri, dijital çağın getirdiği hız. Sosyal medya sayesinde trendler artık haftalar içinde doğup yok oluyor. Bir parçanın ‘trend’ olması, çoğu zaman onu kısa sürede demode hâle getiriyor. Erkekler bu döngüden uzaklaşarak daha sade ve güvenilir bir stil diline yöneliyor. Artık önemli olan, bir parçanın ne kadar yeni olduğu değil; ne kadar iyi hissettirdiği ve ne kadar uzun süre kullanılabileceği.

“Az ama iyi” felsefesi

Anti-trend yaklaşımı, erkek modasında zamansız parçaların yeniden değer kazanmasına yol açıyor. İyi kesimli bir blazer, kaliteli bir denim pantolon, sade bir beyaz tişört ya da nötr tonlarda bir triko; bu dönemin en güçlü stil unsurları arasında yer alıyor. Bu parçalar, trend bağımsız oldukları için farklı sezonlarda yeniden yorumlanabiliyor. Erkek gardırobu, bu sayede daha işlevsel ve daha az karmaşık hâle geliyor.

Siluetlerde de benzer bir denge arayışı dikkat çekiyor. Aşırı oversize ya da aşırı dar kalıplar yerini daha doğal ve rahat kesimlere bırakıyor. Erkek modası artık dikkat çekmek için abartıya ihtiyaç duymuyor. Bunun yerine doğru oranlar ve iyi oturan parçalar üzerinden güçlü bir stil dili oluşturuluyor. Bu yaklaşım, “giyinmiş gibi görünmeden şık olmak” fikrini öne çıkarıyor.

Renk paletinde de sadeleşme hâkim. Siyah, beyaz, gri, lacivert ve toprak tonları erkek stilinin temelini oluşturuyor. Ancak bu sadelik sıkıcılık anlamına gelmiyor. Farklı dokuların bir arada kullanılması, ton sür ton kombinler ve küçük detaylar bu minimalist yaklaşımı zenginleştiriyor. Stil artık renk patlamalarıyla değil, incelikli dokunuşlarla ifade ediliyor.

Anti-trend döneminin bir diğer önemli boyutu ise tüketim alışkanlıklarının değişmesi. Erkekler artık daha az alışveriş yapıyor ancak daha bilinçli seçimler yapıyor. “Az ama iyi” felsefesi, modern erkek stilinin temelini oluşturuyor. Bu yaklaşım hem ekonomik hem de sürdürülebilir bir moda anlayışını destekliyor. Kaliteli parçalar uzun süre kullanıldıkça stil de daha oturmuş ve karakterli hâle geliyor.

Bu dönemde stil, bir gösteriş aracı olmaktan çıkıp bir kimlik ifadesine dönüşüyor. Erkekler, başkalarının beklentilerine göre değil; kendi yaşam tarzlarına ve zevklerine göre giyinmeyi tercih ediyor. Bu da modayı daha demokratik ve daha özgür bir alan hâline getiriyor. Herkesin kendi stilini oluşturabildiği bir dönemde ‘trend’ kavramı önemini yavaş yavaş kaybediyor.

Sonuç olarak anti-trend dönemi, erkek modasında bir sadeleşmeden çok bir olgunlaşma süreci. Trend yorgunluğu, modayı reddetmek değil; onu daha bilinçli ve daha kişisel bir şekilde yeniden tanımlamak anlamına geliyor. 2026’da erkek modası hızın değil, denge ve anlamın peşinde ilerliyor. Ve belki de ilk kez, stil gerçekten bireyin kendisine ait bir alan hâline geliyor.

Oyuncu Serra Yılmaz, matematikçi Betül Tanbay gibi yakın arkadaşlarının kendisini anlattıkları belgeselin ardından sahnede Ömer Koç tarafından karşılanan Canan Tolon konuşmasında oldukça heyecanlıydı. Küçük yaşta geçirdiği çocuk felcine değinen sanatçı, “Çocukken ‘istediğin her şey olabilirsin’ mottosu benim için hiç geçerli değildi. Hatta biraz ürkütücü geliyordu. Bunları erken yaşta bilmek garip bir şekilde benim için bir özgürlük oldu ve hayal kurmak için bir engel değildi. Hayal kurmak bir güçtür” diyerek duygularını ifade etti.

Bu ‘deneyim mimarı’nı tanıyalım: Gerçek adıyla Matteo Milleri, New York doğumlu, İtalyan kökenli 37 yaşındaki bir prodüktör. Çocuk yaşta İtalya’ya taşınıyor, ardından Berlin merkezli elektronik müzik sahnesine yerleşiyor. SAE Institute’ta ses mühendisliği eğitimi alıyor ve burada tanıştığı Carmine Conte ile birlikte ‘Tale of Us’ı kuruyor. Bu ikili, 2010’ların başından itibaren melodik techno’nun en etkili aktörlerinden biri haline gelirken, Milleri’nin solo projesi Anyma ise 2021’de doğuyor. Bu projeyle sadece müzik değil, disiplinlerarası bir sanat pratiği kuruyor. Onun sahnesi, klasik DJ kabininden çok bir “dijital tiyatro.”

Sosyal medya tarafında da bu etki net: Instagram’da yaklaşık 4 milyon takipçiye sahip. Spotify’da ise milyonlarca aylık dinleyiciye ulaşan bir elektronik müzik yıldızı… Coachella performansında bu ölçek görsel olarak zirveye ulaştı. Dev ekranlar yalnızca dekor değil, anlatının kendisiydi. İnsan bedeninin çözülüp yeniden kurulması, dijital avatarların organik forma evrilmesi ve yapay zekâ estetiğini çağrıştıran akışkan yüzeyler… Tüm bu görsel dil, müziğin ritmiyle birebir senkronize ilerledi.

TEKNOLOJİK ÇAĞDAŞ SANAT

Anyma’nın röportajlarında sıkça altını çizdiği nokta da bu: İnsan ve makine arasındaki sınırın erimesi. 2024’te Vogue dergisinin Avustralya edisyonuna verdiği bir söyleşide bu yaklaşımı şöyle özetliyor: “İnsanlık ve yapay zekâ arasındaki kusursuz sinerji” onun üretiminin merkezinde yer alıyor. Bu ifade, sahnedeki görsel dilin de anahtarını veriyor: Teknoloji bir araç değil, hikâyenin kendisi.

Müzikal yapı ise bilinçli olarak minimal tutuluyor. Hipnotik ritimler, uzun build-up’lar ve sınırlı vokal kullanımı, görsellerin önünü açan bir altyapı gibi çalışıyor. Bu da Anyma’yı çağdaş DJ’lerden ayıran kritik farkı ortaya koyuyor: onun müziği tek başına değil, sahneyle birlikte tamamlanıyor.

Bugün elektronik müzikte prodüksiyon ölçeği büyürken, Anyma’nın yaptığı şey yalnızca “daha büyük sahne” kurmak değil. O sahneyi bir sanat formuna dönüştürüyor. Bu nedenle performansları kulüp kültüründen çok dijital çağın performans sanatına daha yakın. 12 Eylül’de İstanbul’da sahne alacak Anyma, Coachella’da izlediğimiz o dijital anlatıyı bu kez Ataköy’de yeniden kuracak. Bu performans, elektronik müziğin yalnızca sesle değil, görselle de var olduğu yeni bir çağın yerel sahnedeki en güçlü karşılığı olacak. İstanbul, bir gece için sadece bir konsere değil, insan ile makine arasındaki sınırın sahnede eridiği bir deneyime ev sahipliği yapacak.