Geçen haftanın moda gündeminde, Paris’te konuşulan Chanel’in geleceği vardı. Matthieu Blazy’nin 5 Ekim’de Grand Palais’de sunduğu 2027 ilkbahar/yaz koleksiyonu, modaevinin tanıdık çizgilerini yeniden yorumlayan yaklaşımıyla ilgi gördü. Hareket özgürlüğü sağlayan tüvit takımlar, hafif kumaşlar ve Gabrielle Chanel’in hayatına yapılan göndermeler, markanın geçmişinin tasarımcılar için hâlâ zengin bir ilham kaynağı olduğunu gösterdi.
Aynı günlerde Chanel’in geçmişinden başka bir ses duyuldu. Virginie Viard, 30 Eylül’de Stock tarafından yayımlanan ‘Un regard: Une vie chez Chanel’ adlı kitabında, otuz yılı aşkın süre çalıştığı modaevindeki hayatına dönüyor. Adı Türkçeye ‘Bir bakış: Chanel’de bir hayat’ olarak çevrilebilecek kitap, atölyelerin ve koleksiyonların hikâyesini, Lagerfeld’le kurduğu yaratıcı ortaklığı ve 2024’teki ani ayrılışını bir araya getiriyor.
Viard’ın anlatısındaki kırılma noktası, 5 Haziran 2024’te Alain Wertheimer’la yediği öğle yemeği. Le Monde’un kitaptan aktardığına göre Chanel’in sahiplerinden Wertheimer, görüşmede Viard’ın sözleşmesinin sona erdirileceğini bildiriyor. Tatlının ardından imzalanan belge, aynı öğleden sonra ekibe veda ve ertesi gün evine gönderilen kutular… Yıllar içinde kurulmuş bir hayat, birkaç saat içinde dağılıyor.
Kitabın yayımlanmasının ardından AFP’ye konuşan Viard, ayrılığına bugün daha fazla mesafeyle bakabiliyor. Yönetim koridorlarında oynanan güç oyunlarına uzak kaldığını kabul ediyor. Kendisini fazla duygusal buluyor; çalışma temposuna kapılıp dış dünyayla arasına mesafe koyduğunu da söylüyor. Bu anlatıda incinmişlik kadar, kendi tercihleriyle hesaplaşma da var.
İşin ilginç yanı, başa gelene kadar Viard’ın Chanel evreninde kıymetli bir yere sahip olması… Viard, 1987’de Chanel’de çalışmaya başladı. Lagerfeld’in 1992’de Chloé’ye dönüşünde ona eşlik etti; ardından yeniden Chanel’e geldi. Uzun süre modaevinin yaratıcı stüdyosunu yöneterek tasarımların atölyelerde hayata geçirilmesinde belirleyici bir rol üstlendi. Lagerfeld’in onu hem sağ hem sol kolu olarak tanımlaması, bu ortaklığın kapsamını anlatıyordu.
AFP’ye verdiği söyleşide görevini, Karl’ın bütünüyle Karl olabilmesini sağlamak şeklinde tarif ediyor. Lagerfeld farklı işlere yetişirken modaevinin günlük yaratıcı düzenini ayakta tutan kişiydi. Ancak 2019’da onun ölümünün ardından yönetimi devralınca, kendisi için benzer bir ortaklık kuramadı. Bugün önemli hatalarından birini, yanında düşüncelerini paylaşabileceği bir çalışma arkadaşı bulamamak olarak görüyor.
Kitap, Lagerfeld’e duyulan hayranlığın yanında ilişkinin yıpratıcı taraflarını da açıyor. Viard’ın ona hitaben yazdığı uzun mektup, minnetle kırgınlığı aynı yerde buluşturuyor. Kendini en iyi anlayan kişinin aynı zamanda gölgesinden çıkmakta zorlandığı kişi olması, anlatının en kişisel çatışması.
Gabrielle Chanel ve Karl Lagerfeld’in ardından Viard, modaevinin üçüncü büyük yaratıcı yönetim dönemini temsil ediyordu. Beş yıl boyunca koleksiyonlara yön verdi. Bu nedenle kendi döneminin markanın tarihinde nasıl hatırlanacağı, onun için mesleki bir ayrıntının çok ötesinde.
Vanity Fair’in aktardığına göre Viard, Chanel tarihini Gabrielle, Karl ve Blazy üzerinden anlatan bir yazıda kendi yönetiminin “ara” olarak nitelenmesine takılıyor. Kullanılan sözcük, iki önemli olay arasında seyircinin salondan çıktığı zamanı çağrıştırıyor. Kendisinin beş yıllık emeğinin böyle bir paranteze alınması, kitabındaki tanınma arzusunu açıklıyor.
Viard’ın dönemini ticari başarısızlıkla açıklamak kolay değil. Chanel, 2023’te sabit kur ve karşılaştırılabilir yapı üzerinden yüzde 16 büyüyerek 19,7 milyar dolar gelir elde etti. Faaliyet kârı yaklaşık 6,4 milyar dolara ulaştı.
Üstelik başarı yalnızca grubun toplam cirosunda görünmüyordu. Chanel yönetiminin 2024’te açıkladığı verilere göre, Viard’ın göreve gelmesinden sonraki dönemde hazır giyim satışları 2,5 katına çıktı. Bu kategoride yalnızca 2023’te yüzde 23 büyüme kaydedildi.
Yine de toplam ciroyu tek bir tasarımcının başarısı olarak okumak yanıltıcı olur. Parfüm, kozmetik, mücevher ve saatler de bu rakama dâhil. Büyümede fiyat artışlarının da payı var: Finans Direktörü Philippe Blondiaux, 2023’teki yüzde 16’lık artışın yaklaşık dokuz puanını fiyatlara, yedi puanını satış hacmine bağlıyordu.
2024’te ise gelir, sabit kur üzerinden yüzde 4,3 azalarak 18,7 milyar dolara düştü; faaliyet kârı yüzde 30 geriledi. Ancak bunlar Viard’ın haziranda ayrıldığı yılın tamamına ait sonuçlar. Chanel ayrıca zorlaşan ekonomik koşulların satışları, yükselen yatırımların da kârlılığı etkilediğini açıkladı. Dolayısıyla bu tablo, ayrılışının gerekçesini tek başına ortaya koymuyor.
Viard’ın tasarımları risksiz bulunmuş, özellikle son Marsilya defilesi eleştirilmişti. Ticari karşılıkla yaratıcı itibarın her zaman örtüşmediği açık. Kitabın açtığı tartışma da burada değer kazanıyor: Bir tasarımcının koleksiyonlarını eleştirmek mümkün; yıllarca üstlendiği işi modaevinin hafızasında birkaç satıra indirmek ise ayrıca sorgulanmayı hak ediyor. Blazy’nin başarısı, Viard’ın dönemini yeniden değerlendirmek için bir vesile olabilir. Onu silmek için gerekçe olması gerekmiyor.
