Bu hafta rotamızı Muğla’nın en özel köşelerinden Dalyan’a çeviriyoruz. Burası tarih ve doğanın birbirinden ayrılmadığı nadir yerlerden biri. Bir yanda Kaunos’un kaya mezarları, tiyatrosu, agorası ve eski limanı; diğer yanda Köyceğiz Gölü’nü Akdeniz’e bağlayan Dalyan Kanalı, sazlıklar, delta, İztuzu Kumsalı ve Caretta carettalar.
Fethiye bu rotaya eklenebilir; ama bence bu yazıda Dalyan ve çevresinin hakkını vermek daha doğru. Çünkü Dalyan, kendi içinde güçlü bir bütünlük sunar: Göl, kanal, antik kent, kaya mezarları, kumsal, kaplumbağa ve balıkçılık kültürü aynı coğrafyada buluşur.
Bu gezi iki günlük planlanabilir. İlk gün Dalyan, Kaunos ve kanal; ikinci gün İztuzu, delta, Köyceğiz Gölü ve istenirse çamur banyoları üzerine kurulabilir.
DALYAN KANALI VE NEHİRDE YAŞAM
İlk gün Dalyan merkezden başlamak gerekir. Kanal kıyısına oturup karşı yamaçtaki kaya mezarlarına bakmak, bu coğrafyanın ruhunu hemen hissettirir. Eskiden Akdeniz’in koylarından biri olan Köyceğiz Gölü, Dalaman Çayı’nın getirdiği alüvyonlarla denizden kopmuş ve tatlı su gölüne dönüşmüştür.
Antik dönemde Calbys adıyla bilinen bu doğal kanal, geniş bir delta oluşturduktan sonra İztuzu Kumsalı’nda tuzlu suyla buluşur. Denize ulaşmadan önceki bölümü yarı bataklık ve sazlık alanlardan oluşur. Sazlıkların arasında labirenti andıran suyolları kıvrılarak ilerler.
Dalyan, adını bölgede çok eski zamanlardan beri sürdürülen dalyancılıktan alır. Kanal tam bir balık yurdudur; özellikle kefal, yılanbalığı ve sazan burada görülen türler arasındadır. Dalyan kanallarında zaman zaman büyük kaplumbağalar da görülür. Bunlar caretta caretta değil, Nil kaplumbağalarıdır. Carettalar ise İztuzu Kumsalı’na yumurtlamak için gelir.
Dalyan’dan teknelerle Kaunos’a, İztuzu’na, çamur banyolarına ve kanal içindeki farklı noktalara ulaşmak mümkün. Ancak Kaunos’u yalnız tekneden kaya mezarlarına bakarak geçiştirmemek gerekir. Kaya mezarları çok etkileyicidir; ama Kaunos bundan ibaret değildir.
KAUNOS YALNIZ KAYA MEZARLARI DEĞİLDİR
Kaunos, Doğu Akdeniz ile Ege Denizi arasındaki stratejik konumu nedeniyle önemli bir liman kenti olarak gelişmiştir. Kıyı çizgisinin değişmesi ve çevrenin alüvyonlarla dolması sonucunda liman özelliğini yitirmiş, zamanla terk edilmiştir.
Kent, akropolis ile küçük akropolisin oluşturduğu iki tepe arasındaki çanak içine yerleşmiştir. Liman çevresindeki dar düzlükten başlayarak teraslar üzerinde yükselen bir şehircilik anlayışı görülür. Bugün ören yerinde surlar, kaya mezarları, akropolis, stoa, agora, çeşme, hamam, palaistra, tiyatro, tapınak ve Bizans bazilikası gibi yapılar izlenebilir.
Kaunos’un en ünlü yapıları, İÖ 4. yüzyıla tarihlenen kaya mezarlarıdır. Yüksek yamaçlarda kayalara oyulan bu mezarlar, dışarıdan bakıldığında frizleri, üçgen alınlıkları ve sütunlu cepheleriyle küçük tapınaklara benzer. İçlerinde mezar odaları ve ölülerin yatırıldığı taş yataklar bulunur.
Tiyatro, Kaunos’ta ayakta kalan en etkileyici yapılardan biridir. Akropolisin batı yamacına kurulmuş olan yapı yaklaşık 5 bin kişilik kapasiteye sahiptir. Buradan eski liman çevresine ve Dalyan deltası yönüne bakmak, antik kentin doğayla kurduğu ilişkiyi daha iyi anlamamızı sağlar.
Kaunos’ta Sülüklü Göl çevresindeki eski liman alanı, stoa, çeşme, hamam kalıntıları ve Bizans bazilikası da görülmelidir. Günün sonunda Dalyan’a dönüp kanal kıyısında akşam yemeği yemek güzel olur.
KAPLUMBAĞALARIN SESSİZ YOLU: İZTUZU
İkinci gün İztuzu Sahili’ne ayrılabilir. İztuzu, Akdeniz ile hemen gerisindeki delta arasında uzanan 4,5 kilometrelik bir kumsaldır. Kumsalın arka tarafında tatlı su, deniz tarafında tuzlu su bulunur. Bu özelliğiyle İztuzu yalnız bir plaj değil, hassas bir ekosistemin parçasıdır.
İztuzu’nun dünya çapında tanınmasını sağlayan en önemli neden caretta caretta deniz kaplumbağalarıdır. Bu dev kaplumbağalar her yıl yumurtlamak için kumsala gelir.
Yumurtlama dönemi mayıs ile ağustos arasındadır. 55-65 günlük kuluçka döneminden sonra yavrular yumurtadan çıkar ve ay ışığını pusula gibi kullanarak denize yürür. Plajın akşam 20.00 ile sabah 08.00 arasında kapanması da kaplumbağaların yumurtlama ve yavruların denize ulaşma sürecini korumaya yöneliktir.
İkinci günün devamında Köyceğiz Gölü ve çamur banyoları programa eklenebilir. Dalyan Kanalı’nın karşı kıyısında, Çandır ve Sultaniye köyleri çevresinde kaplıca suları çıkar. Dalyan’dan kısa tekne yolculuğuyla bu günübirlik tesislere ulaşmak mümkündür.
Köyceğiz Gölü, Dalyan rotasının arka planındaki büyük doğal sistemdir. Göl, kanal, delta ve kumsal birlikte çok sayıda bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapar. Deltada Sülüngür, Sülüklü, İztuzu ve Alagöl gibi küçük göller de bulunur.
BU ROTAYI ÖZEL YAPAN NE?
Bu rotayı özel yapan şey, tarih ile doğanın iç içe geçmiş olmasıdır. Kaunos bir liman kenti olarak doğmuş, alüvyonlar yüzünden limanını kaybetmiş ve zamanla terk edilmiştir. Dalyan Kanalı ise aynı doğal sürecin bugün yaşayan yüzüdür. Sazlıklar, göller, balıkçılık, kaplumbağalar ve antik kalıntılar aynı coğrafyanın parçalarıdır.
Kaunos’un kaya mezarları ve tiyatrosu bize antik dünyanın anıtsal tarafını gösterir. İztuzu ise doğanın ne kadar hassas ve korunmaya muhtaç olduğunu hatırlatır.
Bu rota bize şunu hatırlatır: Anadolu kıyılarında tarih yalnız taşlarda değil, bazen bir nehir kıvrımında, sazlıkların arasındaki su yolunda, kumsala bırakılmış bir kaplumbağa yumurtasında ve terk edilmiş bir liman kentinin sessizliğinde de yaşar.
LEZZETLER
DALYAN VE ÇEVRESİ
Rota
1. gün: Dalyan – kanal – Kaunos kaya mezarları – Kaunos Antik Kenti – Dalyan’da konaklama
2. gün: İztuzu Sahili – caretta caretta koruma alanı – Köyceğiz Gölü – çamur banyoları
Süre
2 gün idealdir. Zamanı sınırlı olanlar günübirlik Kaunos ve İztuzu yapabilir; ama Dalyan’ın doğa ve tarih bütünlüğü için bir gece kalmak çok daha iyi olur.
Ne zaman gitmeli?
İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemlerdir. Yazın Kaunos sabah erken gezilmeli; İztuzu’nda kaplumbağa koruma kurallarına uyulmalıdır.
