Bitmeyen toplantılar, anlamsız hiyerarşiler, saçma kurallar ve bunların ortasında ayakta kalmaya çalışan bir mühendis… Dilbert’ın dünyası, milyonlarca okur için yalnızca bir mizah köşesi değil, gündelik hayatın absürtlüğüne tutulmuş bir aynaydı. O aynayı yaratan isim, Scott Adams, hayatını kaybetti. Geriye ise yalnızca bir çizgi roman değil, modern iş kültürünü tanımlayan bir popüler kültür mirası kaldı.
Scott Raymond Adams, uzun soluklu çizgi romanı Dilbert ile 1989’dan itibaren dünya çapında milyonlarca okurun hayatına dokunan bir mizah ustasıydı. Adams’ın en ünlü eseri Dilbert, ofis hayatının absürtlüğünü, kurumsal hiyerarşinin tuhaflıklarını ve beyaz yakalı çalışanın yaşadığı günlük saçmalıkları hiciv yoluyla anlattı. Baş karakter Dilbert, kısa sürede küresel bir kültür fenomenine dönüştü; çizgi roman, zirvede olduğu dönemde 2.000’den fazla gazetede 70’ten fazla ülkede yayımlandı ve 25’ten fazla dile çevrildi.
Adams çizgi yolculuğuna Pacific Bell’de çalışırken başladı; ofis ortamındaki deneyimlerini mizaha dönüştürerek 1989’da Dilbert’ı yarattı ve kısa sürede büyük ilgi gördü. 1995’te tam zamanlı çizer olmaya karar verdi ve eserini iş dünyasının stereotipleri ile bürokratik saçmalıklarını hicveden bir başyapıta dönüştürdü.
İş dünyasının Snoopy’si
Dilbert yalnızca çizgi roman sayfalarında kalmadı; kültürel bir simge hâline geldi. Çizgi roman iş dünyasıyla ilgili deyimleri, esprileri ve karakterleriyle, özellikle teknik ve ofis profesyonelleri arasında bir nevi “kurumsal hakikat aynası” oldu. Dilbert karakteri, modern ofis kültürünün sembollerinden biri haline geldi; bazı eleştirmenler onu, “iş dünyasının Snoopy’si” olarak tanımladı.
Adams ayrıca The Dilbert Principle gibi iş ve mizahı harmanlayan kitaplarla da geniş okur kitlesine ulaştı. Bu eser, ofisteki yeteneksiz çalışanların üst düzeyde yer almasını hicveden bir yönetimsel kavramı popülerleştirdi ve mizahi terminolojiye katkı sağladı.
1980’lerin sonlarından itibaren internetin yayıldığı dönemlerde Adams, Dilbert’ı çevrimiçi olarak ücretsiz erişime açan ilk çizgi roman sanatçılarından biri oldu. Bu strateji, dijital mizahın ve web çizgi romanlarının yayılmasında etkili oldu ve Dilbert’ın hayran kitlesini genişletti.
Nefret söylemleri ve tartışmalı yönleri
Adams’ın kariyeri sadece başarılarla değil, tartışmalarla da anıldı. 2023’te YouTube üzerinden yaptığı ırk üzerine tartışmalı açıklamalar sonrasında birçok gazete Dilbert’ı sayfalarından çıkardı ve eserinin dağıtım anlaşması iptal edildi. Adams bu tepkilere rağmen görüşlerini savunmaya devam etti ve çizgi romanı dijital platformlarda Dilbert Reborn adıyla yayımlamaya çalıştı.
Kariyerinin ilerleyen yıllarında Adams siyasi ve toplumsal yorumlarıyla da bilinir hale geldi; özellikle çevrimiçi yayınlarda muhafazakâr bir ses olarak yer aldı. Bu yaklaşım bazı çevrelerde şiddetli eleştiriyle karşılanırken, diğer kesimlerde sadık bir takipçi kitlesi edindi.
2025’te Adams, prostat kanserinin kemiklerine kadar ilerlediğini açıklamıştı. Kamuoyuna yaptığı son açıklamalarda iyileşme şansının “pratik olarak sıfır” olduğunu söylemişti. Bu süreçte sosyal medya üzerinden, onaylı bir kanser ilacı için yardım çağrısında bulunmuş ve dönemin ABD Başkanı’ndan destek görmüştü.
Adams’ın ölüm haberi, mizah severler ve eleştirel iş kültürü gözlemcileri arasında derin yankı uyandırdı. Bir dönem ofis çalışanlarının yaşadığı trajikomik anlara ışık tutan Dilbert, bugün bile mizah ve popüler kültür üzerine yapılan tartışmalarda referans bir eser olarak anılıyor.
