Geçenlerde Kale Grubu’nun Başkanı ve CEO’su Zeynep Bodur Okyay’ın davetiyle Kalebodur binasında, aralarında mimar, akademisyen ve şehir plancılarının bulunduğu bir grupla ‘Şehrin Panoları’nı konuşmak üzere buluştuk.
‘Şehrin Panoları’, İstanbul, İzmir, Ankara gibi şehirlerde, konut ve kamusal alanlardaki binaların dış cephelerinde ve iç mekânlarındaki seramik ve mozaik panoları tespit ederek kayıt altına alan bağımsız bir dijital arşiv projesi. Kurucuları sanat tarihçisi, arşivci Nurtaç Buluç ile sanat tarihçisi Mustafa Ergül.
‘Şehrin Panoları’nın yolu yaklaşık 1,5 yıl önce, kamusal alanda sanatın görünürlüğünü artırmayı ve kültürel mirası geleceğe taşımayı odağına alan KTSM (Kale Tasarım ve Sanat Merkezi) ile kesişiyor. KTSM’nin bu projeye destek olması şu nedenle önemli: 1950’lerin sonunda, 1960’ların başında mimar Doğan Tekeli’nin girişimiyle dönemin modern yapılarından İMÇ; Bedri Rahmi ve Eren Eyüboğlu, Füreya Koral, Sadi Diren, Nedim Günsür, Yavuz Görey, Ali Teoman Germaner, Kuzgun Acar gibi sanatçıların eserleriyle donatılmıştı.
Açık havada yıpranan tescilli eserler için şükür ki bugün İstanbul Unkapanı İMÇ Çarşısı’nda, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ), Kültür Bakanlığı ve İMÇ Yönetimi iş birliğiyle kapsamlı restorasyon ve konservasyon çalışmaları sürüyor.
SÖZLÜ TARİH ÇALIŞMALARI
1947-1957 yıllarında Levent 4. Kısım evlerinin duvarlarını süsleyen Eyüboğlu çifti, Ferruh Başağa, Sabri Berkel, Ercüment Kalmık, Nurullah Berk’e ait yaklaşık 20 mozaik pano Beşiktaş Belediyesi’nin koruması altında. Öte yandan İstanbul’da, özellikle Kadıköy’de ve İzmir’de 1970’lerde apartmanları süsleyen seramik panolar genellikle koruma altında olmayan ve sahipsiz eserler. Nurtaç Buluç’un dediği gibi bu panolar “Dönemin mimarlık ve sanat anlayışını yansıtan çok katmanlı üretimler ve bu eserlerin arkasındaki hikâyeler çoğu zaman görünür değil.”
Bu yüzden Buluç ve Ergül’ün yaptıkları dijital arşiv ve eserlerin sanatçılarıyla yürüttükleri sözlü tarih çalışmaları şehrin hafızası için son derece önemli. Bu çerçevede 2025 yılında İzmir’de Bingül Başarır, Mustafa Tunçalp ve Mehmet Tüzüm Kızılcan gibi seramik sanatçılarıyla yapılan çalışmalara 2026 yılında İstanbul’da devam ediliyor. Kadıköy’de pek çok binaya seramik pano yapan İlgi Adalan, Tülin Ayta ve Beril Anılanmert listede adları olan seramik sanatçıları arasında. İstanbul, Kadıköy’de gözden kaçırdıklarınız için ‘Şehrin Panoları’nı Instagram’dan takip etmenizi öneririm. Bu arada iyi bir haber: ‘Şehrin Panoları’nın çabasıyla Kadıköy Belediyesi’nden, kentsel dönüşüme girecek binalardaki panoların korunmasıyla ilgili bir karar çıkmış.
