Bu hafta rotamızı Göller Bölgesi’ne, Burdur çevresine çeviriyoruz. Burası Anadolu’nun arkeolojik ve doğal hafızası güçlü, ama hak ettiği kadar konuşulmayan köşelerinden biri. Dağlar, göller, yaylalar, antik kentler, müzeler, fosiller ve yerel lezzetler aynı coğrafyada buluşur.
Bu yazının ana durağı Sagalassos… Ancak Sagalassos’u Antoninler Çeşmesi’ni görüp dönülen bir yer gibi düşünmemek gerekir. Burası Pisidia’nın dağlık dünyasında Roma kent yaşamının nasıl kök saldığını gösteren olağanüstü bir antik kenttir. Hakkını vererek gezmek için yarım günden fazla zaman ayırmak gerekir.
Rota üç günlük planlanırsa dengeli olur. İlk gün Sagalassos’a, ikinci gün Burdur Müzesi, Burdur Doğa Tarihi Müzesi ve Burdur Gölü’ne, üçüncü gün ise Kibyra ve dönüş yönüne göre Salda Gölü’ne ayrılabilir.
DAĞIN YAMACINDA BİR ROMA KENTİ
İlk gün doğrudan Sagalassos’a ayrılmalı. Antik kent, Burdur’un Ağlasun ilçesinin 7 kilometre kadar kuzeyinde, 1.400 ile 1.750 metre yükseklikler arasında kurulmuştur. Ağlasun Dağları’nın güneye bakan dik yamacındaki bu konum, Sagalassos’a hem görsel bir ihtişam hem de stratejik önem kazandırır. Kent, Pamphylia’yı Orta Anadolu’ya bağlayan dağ geçidini kontrol eden noktada yer alır.
Sagalassos’u anlamak için önce Pisidia’yı düşünmek gerekir. Pisidia, Toroslar’ın kuzey yamaçlarında, Phrygia, Lykia ve Pamphylia arasında kalan dağlık bir antik bölgedir. Bugünkü Isparta’nın tamamını, Burdur, Antalya, Afyonkarahisar ve Konya’nın bazı kesimlerini içine alır. Tarih boyunca bu sert coğrafya, kolay yönetilemeyen, dirençli toplulukların yaşadığı bir bölge olmuştur.
Kentin doğal avantajları güçlüdür. Arkasında yükselen sarp akropolis korunaklı bir yerleşim sağlar. Çevredeki kaynak suları ve pınarlar ise kentin yaşamını desteklemiştir. Bu su zenginliği, Sagalassos’un en etkileyici yapılarından biri olan anıtsal çeşmelerde kendini gösterir.
Bugün Sagalassos denince akla ilk gelen yapı Antoninler Çeşmesi’dir. Yukarı Agora’daki bu görkemli nymphaion, Marcus Aurelius döneminde, İS 2. yüzyılda inşa edilmiştir. 2010 yılında restore edilip yeniden işler hâle getirilen çeşme, yaklaşık 28 metre genişliğinde ve 9 metre yüksekliğindedir. Yapımında yedi farklı taş türü kullanılmıştır. Ataları onurlandıran heykelleriyle bu yapı, hem bir su anıtı, hem de bir hanedan hafızasıdır.
Ancak Sagalassos’u bu çeşmeyle sınırlamak haksızlık olur. Aşağı Agora, Yukarı Agora, tiyatro, hamamlar, macellum, Neon Kütüphanesi, heroon, sütunlu cadde ve seramik üretim alanları birlikte gezilmelidir. Kentin teraslar hâlinde dağ yamacına yerleşmesi, Roma kent modelinin Pisidia coğrafyasına nasıl uyarlandığını gösterir.
Sagalassos’un ekonomisinde tarım, kaynak suları ve seramik üretimi önemli yer tutmuştur. Bölgenin kırmızı astarlı çanak çömleği, yüzyıllar boyunca Pisidia ve Batı Anadolu’da kullanılmış, Doğu ve Orta Akdeniz pazarlarına kadar ulaşmıştır. Günün sonunda Ağlasun’da kısa bir mola verilip Burdur’a geçilebilir.
ARKEOLOJİ VE DOĞA TARİHİ AYNI ŞEHİRDE BULUŞUYOR
İkinci günün ilk durağı Burdur Müzesi olmalı. Burası, Sagalassos gezisinin tamamlayıcısıdır. Antik kenti arazide gezmek birinci perdeyse, Burdur Müzesi ikinci perdedir. Sagalassos’tan, Kibyra’dan ve bölgedeki diğer antik yerleşimlerden gelen heykeller, başlar, yazıtlar, küçük buluntular ve mimari parçalar, Burdur’un arkeolojik zenginliğini göz önüne serer.
Ardından Burdur Doğa Tarihi Müzesi’ne gidilmeli. Ülkemizde doğa tarihi, kültür gezilerinde ne yazık ki çoğu zaman arka planda kalıyor. Oysa Anadolu’yu anlamak için höyükler, antik kentler ve anıtlar kadar fosilleri, gölleri, dağları, iklimi ve canlı türlerini de görmek gerekir. Eski Kavaklı Rum Kilisesi’nin müzeye dönüştürülmesiyle oluşturulan bu mekân, Burdur çevresindeki fosil yataklarından çıkan buluntularla bölgenin çok eski doğal geçmişine pencere açar.
Günün sonunda Burdur Gölü kıyısına inilebilir. Antik adı Askania Limne olan Burdur Gölü, tektonik oluşumlu ve tuzlu bir göldür. Son yıllarda su kaybı, gölü besleyen akarsuların azalması ve buharlaşma nedeniyle ciddi bir çevre sorunu yaşamaktadır. Dünyada yalnız burada yaşayan Burdur dişli sazancığı ve nesli tehlike altında olan dikkuyruk gibi türler, gölü biyolojik çeşitlilik açısından önemli kılar.
KİBYRA VE SALDA: DAĞ KENTİNDEN GÖL MOLASINA
Üçüncü gün Kibyra’ya ayrılabilir. Gölhisar yakınlarındaki bu antik kent, Burdur’un en etkileyici arkeolojik duraklarından biridir. Sagalassos gibi dağlık bir karakter taşır, ama atmosferi farklıdır. Ova ve göl manzarasına hâkim tepeler üzerinde kurulan kent, geniş kamusal alanları ve anıtsal yapılarıyla dikkat çeker.
Kibyra’da stadion, tiyatro, agora, hamamlar ve odeion görülmesi gereken başlıca yapılardır. Özellikle odeiondaki Medusa betimli döşeme, kentin en çarpıcı ayrıntılarından biridir. Burdur Müzesi’nde Kibyra’dan gelen eserleri gördükten sonra antik kenti gezmek, bu bağı daha anlamlı kılar.
Dönüş yönüne göre Salda Gölü kısa bir mola olarak programa eklenebilir. Salda’yı bu yazıda büyütmemek gerekir; çünkü rotanın ana ekseni Sagalassos, Burdur müzeleri ve Pisidia’dır. Yine de beyaz kumsalları, turkuaz rengi, magnezyum ve soda içeren suyu, çevresindeki karaçam ormanlarıyla Salda, Göller Bölgesi’nin en tanınan doğal duraklarından biridir.
BU ROTAYI ÖZEL KILAN ŞEY NE?
Bu rotayı özel yapan şey, arkeolojiyle doğa tarihini aynı coğrafyada buluşturmasıdır. Sagalassos, Pisidia’nın dağlık dünyasında Roma kent yaşamını anlatır. Burdur Müzesi, bu hikâyeyi eserlerle tamamlar. Doğa Tarihi Müzesi, Anadolu’nun çok daha eski doğal geçmişini hatırlatır. Burdur Gölü ve Salda ise Göller Bölgesi’nin güzelliğini ve kırılganlığını gösterir.
Burada dağ, su, taş, fosil, seramik, heykel, göl ve müze aynı anlatının parçalarıdır.
Bu rota bize şunu hatırlatır: Anadolu’yu anlamak için çok bilinen ören yerlerine bakmak yetmez. Bazen bir dağ yamacındaki antik kent, bir müze salonundaki heykel başı, eski bir kilisedeki fosil vitrini, küçülen bir göl ve göl kıyısındaki sessizlik aynı hikâyeyi anlatır. Göller Bölgesi’nde Sagalassos ve Pisidia’nın izini sürmek, Anadolu’nun kültür ve doğa hafızasını birlikte okumaktır.
LEZZETLER
SAGALASSOS VE PİSİDİA ROTASI
Nasıl gidilir?
Burdur’a Antalya, Isparta, Denizli ve Afyon yönlerinden ulaşmak kolaydır. Sagalassos, Ağlasun’un yaklaşık 7 kilometre kuzeyindedir.
Rota
Süre
3 gün idealdir. Sagalassos’a yarım günden fazla zaman ayrılmalı; Burdur Müzesi de aceleye getirilmemelidir.
Ne zaman gitmeli?
İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemlerdir. Yazın Sagalassos sabah erken gezilmeli; rahat ayakkabı, şapka ve su unutulmamalıdır.
