Yasemin Seven Erangin
Fransa’da Cezayir kökenli bir ailede büyüyen Nesrine, ilk konserini altı yaşında verdi. Daniel Barenboim’in yönettiği orkestrada çaldı, Cirque du Soleil’in ‘Amaluna’ gösterisinde sahneye çıktı. Bugün kendi bestelerini Arapça, Fransızca ve İngilizce söylüyor. 11 Kasım’da Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde vereceği konser öncesinde Nesrine ile çellosunu, son albümü ‘Kan Ya Makan’ı ve Türk müziğinde kendine yakın bulduğu sesleri konuştuk.
Klasik müzik eğitimi aldınız, orkestralarda çaldınız. Kendi müziğinizi yapmaya ne zaman ihtiyaç duydunuz?
Bunu tek bir ana bağlayamam. Klasik müzik bana çok sağlam bir temel verdi. Zamanla başka yönlerimin de müziğimde yer bulmasını istedim. Arap-Endülüs müziği, soul, hip hop ve rock dinleyerek büyüdüm. Klasik müzik bana disiplin kazandırdı ama bildiğim başka müzik dilleri de vardı. Bir dönüm noktasından söz edeceksem sanırım bütün bu sesleri bir arada taşıyabileceğimi fark ettiğim andı.
Daniel Barenboim’in Batı-Doğu Divan Orkestrası’nda ve Valencia Operası’nda çalıştınız. Orkestradan ayrılıp tek başınıza sahneye çıkınca ne değişti?
Orkestrada başkalarını dinlemeyi, kendinizden büyük bir bütünün parçası olmayı ve bir bestecinin ne anlatmak istediğini duymayı öğreniyorsunuz. Benim de anlatmak istediğim hikâyeler vardı. Beste yapmak, şarkı söylemek, çelloyla klasik repertuvarın dışına çıkmak istiyordum. Alıştığım düzenden ve onun verdiği güvenceden ayrıldım. Bir anda önümde ne çalacağımı gösteren bir partisyon, karşımda yorumuma yön veren bir şef yoktu. Kendi yönümü bulmak hem ürkütücüydü hem de bana büyük bir özgürlük verdi. Üstelik klasik müzisyen olarak öğrendiğim her şey hâlâ benimleydi. Yaptığım müziği o birikimin üzerine kuruyordum.
Cirque du Soleil’in ‘Amaluna’ gösterisi sahneyle ilişkinizi nasıl etkiledi?
Klasik müzikte tekniğe, yoruma ve sese odaklanırız. ‘Amaluna’da müziğin hareketle, görüntüyle ve bedenin enerjisiyle nasıl iç içe geçtiğini gördüm. Kendimi bir sahne sanatçısı olarak da görmeye başladım. Nasıl hareket ettiğiniz, seyirciyle kurduğunuz bağ, sahneye taşıdığınız enerji… Hepsi performansın bir parçası. O deneyimin bana verdiği özgürlüğü ve gücü bugün de hissediyorum.
Cazı, popu, klasik müziği ve Kuzey Afrika geleneklerini bestelerinizde buluşturan nedir?
Duygu. Her zaman. Farklı ritimleri, armonileri, ses dokularını keşfetmeyi seviyorum. Bence müzik türleri, insana dair bir şeyi dile getirmenin farklı yolları. Beste yapmaya oturduğumda “Bugün klasik müziği cazla ve Arap müziğiyle buluşturayım” diye düşünmüyorum. Bu sesler zaten benim bir parçam. Önemli olan müziğin içten gelmesi. Duygu varsa hepsi yerini buluyor.
Çellonuz bazen bir bas gitar, bazen de bir vurmalı çalgı gibi duyuluyor. Bu sesleri ararken sizi teknik merak mı yönlendiriyor?
Benim için bu, kendimi ifade etmenin doğal bir yolu. Tabii bunu mümkün kılan da teknik. Çelloyu çok seviyorum çünkü insan sesi gibi şarkı söyleyebiliyor, derin bas sesleri çıkarabiliyor, vurmalı bir çalgıya dönüşebiliyor. Hatta koca bir orkestra gibi tınlayabiliyor. Beste yaparken önce duymak istediğim sesi düşünüyorum. Sonra o sesi çellodan nasıl çıkaracağımı buluyorum. Tek bir çalgıyla yapabileceğiniz o kadar çok şey var ki…
Şarkılarınızı Arapça, Fransızca ve İngilizce söylüyorsunuz. Bir melodinin hangi dilde söze döküleceğine nasıl karar veriyorsunuz?
Her dilin bir müziği, bir ritmi, hatta duygulara verdiği ayrı bir renk var. Çoğu zaman dil, melodiyle ya da anlatmak istediğim duyguyla birlikte kendiliğinden geliyor. Arapçanın şiirselliği beni köklerime, daha mahrem bir yere götürüyor. Fransızca büyürken konuştuğum dil. İngilizce ise müzikte bana özgürlük veriyor. Bazen bir duyguyu ancak belli bir dilde, belli bir biçimde dile getirebiliyorsunuz. Bunu şarkının kendisine bırakmayı seviyorum.
Bach’tan Serge Gainsbourg’a, Oum Kalthoum’dan Erykah Badu’ya, sevdiğiniz müzisyenlerden size neler geçti?
Yıllarca severek dinlediğiniz müzisyenler bir süre sonra sesleri nasıl duyduğunuzu da etkiliyor. Bach’tan armoniyi, bir eserin nasıl kurulduğunu öğrendim. Oum Kalthoum’u dinlerken olağanüstü bir duygu yoğunluğu ve ifade özgürlüğü hissediyorum. Gainsbourg’un sözle melodi arasında kurduğu ilişki kendine özgü. Erykah Badu’nun da ritim duygusuna ve kendine has tavrına hayranım. Beste yaparken hepsinin izleri bazen hiç beklemediğim bir anda ortaya çıkıyor.
Çellonuzu elinize aldığınızda bir beste nasıl başlıyor? Önce ses mi geliyor, söz mü?
Her ikisi de olabilir. Bazen aklımda hiçbir şey yokken birkaç nota çalıyorum, birden bir melodi beliriyor. Bazen bir ritim, bir cümle ya da henüz adını koyamadığım bir duygu beni harekete geçiriyor. Beste yapmak, henüz tam anlamadığınız bir şeyle sohbet etmeye benziyor. Dinlemeniz ve şaşırmaya açık olmanız gerekiyor.
Türk müziğinde sizi en çok ne etkiliyor?
Melodilerin zenginliği ve o melodilerin böylesine yoğun duygular taşıyabilmesi beni büyülüyor. Akdeniz ve Kuzey Afrika kültürleriyle büyüdüğüm için melodiyle, onu süsleyen nağmelerle duygu arasındaki bu ilişki bana tanıdık geliyor.
Cezayir’in müzik gelenekleriyle Türk müziği arasındaki yakınlığı en çok nerede duyuyorsunuz?
Özellikle melodinin ve ritmin duyguyu aktarışında. Akdeniz kıyılarındaki müzik gelenekleri yüzyıllardır birbirini etkiliyor. Ezgilerdeki süslemelerde, ritim kalıplarında, doğaçlamaya ve yoruma verilen önemde bu yakınlığı duyabiliyorsunuz. Bir hikâyeyi müzikle anlatırken de benzer bir yoğunluk var. Her geleneğin elbette kendine özgü bir kimliği var. Beni etkileyen, kültürlerin yüzyıllar boyunca birbirleriyle kurduğu bağı bugün hâlâ duyabilmek.
Türkiye’deki dinleyicilerin şarkılarınızda ne bulmasını istersiniz?
Şarkılarım kimliğe, hafızaya, aşka, özgürlüğe ve bizi şekillendiren deneyimlere dair. Herkesin onları dilediği gibi yorumlamasını isterim. Birinin şarkımı dinlerken kendi hayatından bambaşka bir şeyi hatırlaması hoşuma gidiyor. İnsanlar konserden etkilenerek, ilham alarak ya da kendilerini birbirlerine biraz daha yakın hissederek ayrılırsa çok mutlu olurum.
Türkiye’den bir müzisyenle birlikte çalışma fırsatınız olsa kimi seçerdiniz?
Mercan Dede’yi yakın zamanda keşfettim. Geleneksel çalgılarla elektronik sesler arasında kurduğu diyaloğu özellikle beğeniyorum. Sizin de aklınızda biri varsa söyleyin lütfen! Türkiye’nin müziğini keşfederken önerilerinizi duymayı çok isterim.
Repertuvarınıza Türkçe bir eser ekleyecek olsanız hangisini seçerdiniz?
Âşık Veysel’in ‘Uzun İnce Bir Yoldayım’ türküsünü daha yakından tanımak isterim. O sadelikte ve türkünün taşıdığı anlamın derinliğinde çok güzel bir şey var. Kendi müzik dilimle yorumlamak benim için zorlu bir sınav olurdu.
11 Kasım’daki ilk İzmir konserinizde neler çalacaksınız? Dinleyiciyi bir sürpriz bekliyor mu?
Müziğimi İzmir’e getireceğim için çok heyecanlıyım. ‘Kan Ya Makan’dan şarkıların yanı sıra önceki albümlerimden de parçalar çalacağım. Sürprizlere gelince, her şeyi şimdiden söylemeyeyim!
