MELİH ESEN CENGİZ
General Sir Charles Harington Harington! Türkiye’de adı uzun yıllardır sayısız kere anılan, adına konmuş kupa maçı için çeşitli hikayeler çatılan ve filmler çekilen eski asker…
1872 doğumlu Harington, askerlik mesleğine hazırlanmak üzere 1886 yılında önce Cheltanham Koleji’ne girdi. Kolejde başarılı bir kriket oyuncusu oldu. Ardından Güney Afrika’da görev yaptı, Boerler Savaşı’nda başarılı bir subay olarak sivrildi. Birinci Dünya Savaşı’nda da Batı cephesinde başarı göstererek yükseldi. Mareşal Lord Plummer’ın komuta kadrosunda yer aldı.
Sonraki görevi ise İstanbul işgal kuvvetleri komutanlığı oldu. Ülkemizde ismi adına oynanan ‘Harington Kupası’ maçıyla tanındı.
Mudanya Ateşkes Anlaşması’nda, karşısında TBMM’yi temsil esen İsmet Paşa vardı.
UZUN ZAMANDIR ARIYORDUM SONUNDA BULDUK
İsmi en çok Chanak (Çanakkale) krizinde gösterdiği sakin ve kararlı tutumuyla tanındı. Türk ve İngiliz-Fransız kuvvetleri büyük bir çatışmanın eşiğinden dönmüştü o günlerde ve barış tehlikeye düşebilirdi. Kraliyet güçlerinin Hindistan’da sivil halka yaptığı Amritsar katliamında ise sorumlu General Dyer’in tarafını tuttuğu için çok eleştiri aldı.
Charles Harington 1938 yılında emekli oldu. Kalbiyle sorunlar yaşadığı için döndüğü memleketi sayılabilecek Cheltenham’da da şifa bulamadı ve 68 yaşında öldü.
25 Ekim 1940 tarihinde gerçekleşen cenaze törenine Krallık ordu mensupları, Cheltenham Koleji’nden arkadaş, hocaları ve aile üyeleri katıldı. Ailesini yine bir subay olan kardeşi H.H. Harington ve yeğeni Bayan Lynn temsil etti. Kral ve Kraliçe de eşi Lady Hamilton’a taziye mesajlarını iletmişti.
Katafalk çeşitli askeri birliklerin, Cheltenham Koleji’nin, dostlarının ve Cheltenham Kriket kulübünün çelenkleri ile donatılmıştı.
Sonra yıllar yılları kovaladı. Bu eski asker ülkesinde unutuldu.
Ülkemiz hariç…
Her Fenerbahçeli onu andı durdu, Türklere karşı ortaya koyduğu kupasıyla.
Sir Harington’ın mezarını uzun zamandır arıyordum. Bir İngiliz araştırmacı arkadaşım yardımcı oldu ve sonunda mezarını St.Michael’s Churchyard’da bulduk. Arkadaşım Andrew Whiting ‘The Parish Church of St Michael & All Angels, Bishop’s Cleeve’e resmen başvurdu ve mezarın yerini Kilise yetkilileri bize bildirdiler.
Harington Kupası hamisinin mezarı karşımızdaydı.
Ne emrindeki on binlerce asker, ne şatafatlı törenler, ne işgal altında tuttukları halklara kibirli bakışlar…
Artık otlara bürünmüş kimsenin ziyaret etmediği, dünya üzerindeki sayısız mezardan bir tanesi. Silah arkadaşları da çoktan bu dünyadan göçmüş, ailesinin bile unuttuğu adeta meçhul bir gömü.
Türkiye hariç…
Harington adı ülkemizde her geçen yıl daha çok duyuldu ve anıldı.
Kitaplar, filmler… Adını taşıyan kupa başta Fenerbahçe camiası olmak üzere Türk kamuoyunda her zaman önemini ve bilinirliğini artırdı. Fenerbahçe’nin aldığı başarılı sonuç, tarihi bir zafer olarak belleklerimizde yerini korumaya devam ediyor.
BÜYÜK BİR SEVİNÇ VE GURUR YAŞATTILAR
Kupayı ortaya koyan Harington ve İngilizler ise hep bu başarıya kayıtsız kaldılar tepki vermediler. Ordu kaynaklarında ‘Harington Kupası’ndan bahsedildiğini şu güne kadar bulamadık. Sadece İngiliz ordusunun bir dergisinde Grenadier Guards’ın Fenerbahçe ile oynadığı ve 2-0 kaybettiği tek bir maçın skoru yazar.
Harington ‘Tim Harington looks back’ adlı anı kitabında bırakın kupa maçını futbolun ‘f’sinden bile bahsetmez. Zaten Harington hep kriket düşkünü olmuştu ve Cheltenham Koleji’nin başarılı bir kriket oyuncusuydu.
İngilizler İstanbul’da başta Fenerbahçe ve diğer Türk takımlarıyla yaptıkları maçlardan sonra -belki de bu maçların etkisiyle- Nisan 1923’te ‘Constantinople Cup’ adıyla, sadece Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri takımlarının katıldığı bir Silahlı Kuvvetler turnuvası başlattılar ve bu turnuva hala günümüzde devam etmektedir. İngiliz tarafındaki kayıtsızlık ve bir deyişle küçümseme Harington zaferini gölgelemeye yetmez. Önemli olan giderayak işgal kuvvetlerine karşı kazanılan zafer ve işgal altındaki şehre -‘esir şehir’ tanımlamasını ben hiç yakıştıramıyorum tarihimize ve Türk benliğine- büyük sevinç ve gurur yaşatılmış olmasıdır.
Charles Harington bir kupa maçının onun adını yüz yıllara taşıyacağını bilse acaba nasıl tepki verirdi?
Kaybolmaya yüz tutmuş mezarından!
Bu çalışmada; National Army Museum, Chelsea/ Londra/İngiltere, Cheltenham Chronicle and Gloucestershire Graphic, 26 Ekim/1940, The Parish Church of St Michael & All Angels, Bishop’s Cleeve, İngiltere ve ilgili resmi cevabı, Asr-ı Fener, 2008, sayfa 90, Inter Services Association Football Committee, Horse Guards kayıtları - 9 Nisan 1923, Household Brigade Magazine, The New York Times (31.03.2023) ve Terk Edilmiş Manalar Cenneti (Roman) 2014 ve Zaferin Rengi filmi kaynak olarak kullanılmıştır.
