‘Adanmış Yapıtlar’da farklı kuşaklardan ve disiplinlerden yaklaşık 80’i aşkın sanatçının eseri bir araya geliyor. Bu çağrıyı sanatçılara nasıl ilettiniz? Bu kadar geniş bir katılımı mümkün kılan ortak duygu ya da düşünce neydi?
Baksı’nın yolculuğu başından beri dayanışmayla büyüdü. Sanatçıların, gönüllülerin ve dostlarımızın katkıları, bir hayalin ortak bir emeğe dönüşmesini sağladı. Hüsame Köklü Kadın Eğitim Merkezi için yaptığımız çağrı da bu ilişkinin devamı. Vakfımızın çağrısı sanatçılara ve galerilere ulaştı. Sergide 85 sanatçının 91 eseri yer alıyor. Farklı kuşaklardan ve disiplinlerden isimlerin aynı amaçta buluşması çok kıymetli. Bizi bir araya getiren düşünce, sanatın başka insanların yaşamında somut bir karşılık bulabileceğine duyduğumuz inanç.
Serginin adındaki “adanmışlık” kavramı özellikle dikkat çekiyor. Sanatçıların yapıtlarını bir toplumsal proje için bağışlaması, sanatın işlevine ilişkin nasıl bir düşünceyi temsil ediyor? Sizce sanatçının toplumsal sorumluluğu nerede başlıyor?
Bir yapıt, sanatçının düşüncesini, emeğini ve dünyayla kurduğu ilişkiyi taşır. Sanatçının o yapıtı başka insanların geleceğine katkıda bulunmak üzere paylaşması, üretimine yeni bir anlam katıyor. ‘Adanmış Yapıtlar’ adıyla görünür kılmak istediğimiz de bu ortak niyet. Sanatçının toplumsal sorumluluğunu bir zorunluluk olarak tarif etmek istemem. Sanatın özgürlüğü çok önemli. Ancak sanatçı yaşadığı dünyadan bağımsız değil; gördükleriyle, duyduklarıyla ve insanların deneyimleriyle ilişki kuruyor. Bu ilişki bazen bir yapıtta, bazen de böyle bir dayanışmada karşılık buluyor. Sanat tek başına bütün eşitsizlikleri çözemez. Fakat görünmez kalmış bir emeği görünür kılabilir, insanları ortak bir amaçta buluşturabilir. Burada bu gücü, kadınların eğitim ve üretimine katkı sağlayacak kalıcı bir ortama dönüştürmeye çalışıyoruz.
Sergide sizin yapıtlarınız da yer alacak diye biliyorum. Bu çağrıya sanatçı kimliğinizle katılmak sizin için ne ifade ediyor?
Benim için sanatçı kimliğimle Baksı’da yürüttüğümüz çalışmalar birbirinden ayrı değil. Birinde düşüncemi yapıtımla ifade ediyorum, diğerinde o düşüncenin yaşamda karşılık bulabileceği koşulları oluşturmaya çalışıyorum. Sanatçı dostlarımızı bu dayanışmaya davet ederken kendi üretimimle de katkıda bulunmayı çok doğal görüyorum. Yalnızca çağrıyı yapan kişi değil, o çağrının bir parçası olmak istiyorum. Bir yapıtımın bir kadının yeni bir beceri edinmesine, üretimini geliştirmesine katkı sunması benim için çok değerli. Baksı’nın yolculuğunda hep birlikte üretmenin gücüne inandık. Bu sergiye katılmam da aynı inancın ifadesi.
Hüsame Köklü Kadın Eğitim Merkezi bugün hangi aşamada? Sergiden elde edilecek gelir, kadın eğitim merkezinin tamamlanmasına nasıl bir katkı sağlayacak? Merkezin kapılarını ne zaman açmasını öngörüyorsunuz?
Merkezin yapımı sürüyor. Hedefimiz, 2027 yılının sonunda kapılarını açabilmek. Ancak bizim için açılış yalnızca inşaatın tamamlanması demek değil. Atölyelerin donanımı, eğitim programları ve günlük işleyiş de bu hazırlığın parçası. ‘Adanmış Yapıtlar’ sergisi ve ardından düzenlenecek müzayede, merkezin tamamlanmasına kaynak sağlamak amacıyla gerçekleştiriliyor. Eser satışlarından elde edilecek gelir bu sürece aktarılacak.
Bilgili Holding’in ana desteğiyle Akaretler Sıraevler’de gerçekleşen sergi, projeyi yeni destekçilerle buluşturma olanağı da sunuyor. Bir yapıyı tamamlamak kadar, onun uzun vadeli yaşamını destekleyecek ilişkileri kurmak da önemli.
Merkezden yararlanacak kadınlar burada hangi somut imkânlara kavuşacak? Eğitim ve üretimin yanı sıra ekonomik hayata katılımları nasıl desteklenecek?
İlk etapta 150 kadın için eğitim ve istihdam olanakları sunmayı, zaman içinde bu sayıyı artırmayı hedefliyoruz. Yaklaşık 2.900 metrekarelik merkezde yedi atölyenin yanı sıra kreş, kütüphane, konuk evleri, sergi salonu ve sosyal alanlar yer alacak. Atölyeler moda ve üretim, ehram ve geleneksel dokuma, tasarım ve markalama, doğal boya, geleneksel zanaat ve nakış, dijital tasarım ve e-ticaret ile girişimcilik alanlarını kapsıyor.
Ancak üretime başlamak için binanın tamamlanmasını beklemiyoruz. İki yıldır Bayburt’ta açtığımız iki atölyede çalışmalarımızı sürdürüyor, hem iç pazara hem de uluslararası pazara yönelik projeler geliştiriyoruz. Yani merkezin yapımı sürerken, üretimin estetik ve teknik altyapısını da oluşturuyoruz. Eğitimle ekonomik hayata katılım arasındaki bağı şimdiden kurmaya çalışıyoruz.

Kadınların burada ürettiklerinin düzenli bir gelire dönüşmesi için nasıl bir yol izlenecek? Ürünlerin pazara ulaşması ve üretimin sürekliliği konusunda nasıl bir model düşünüyorsunuz?
Bir ürünün yapılmasıyla düzenli bir gelir kaynağına dönüşmesi arasında uzun bir yol var. Tasarım, kalite, maliyet, fiyatlandırma ve pazara erişim birlikte düşünülmeli. Hedefimiz tek seferlik satışlar değil, devamlılığı olan üretim ve pazar ilişkileri. Merkezin çevresinde gelişmesini öngördüğümüz uydu atölyelerle bu üretimi daha geniş bir alana yaymak istiyoruz.
Merkez nedeniyle büyük kentlerde yaşayan kadınlar arasında Bayburt’a geri dönme düşüncesinin filizlenmeye başladığını görüyoruz. Bu, başlangıçta bu kadar açık biçimde öngörmediğimiz, bizi mutlu eden bir gelişme. Her şeyi özenle ve yüksek kaliteyle ele almamızın bu güvenin oluşmasında etkili olduğunu düşünüyorum.
Merkezin işleyişinde Bayburtlu kadınların nasıl bir rol üstlenmesini öngörüyorsunuz? Yönetim ve karar süreçlerine katılımları nasıl sağlanacak?
Kadınların merkezin işleyişinde söz sahibi olmasını önemsiyoruz. Var olan bilgiyi yeni becerilerle buluşturmak, tasarım ve öneri geliştirme kapasitesini güçlendirmek gerekiyor.
Kadınları yalnızca verilen bir işi uygulayan kişiler olarak değil, üretimin yönünü de belirleyebilen katılımcılar olarak görüyoruz. Programların içeriği, çalışma düzeni ve ihtiyaç duyulan destekler onların deneyimleri ve görüşleriyle gelişmeli.
Kadınların üretime katılmasının önündeki bakım yükü gibi engelleri aşmak için nasıl bir düzen kurulacak?
Anneyle çocuk arasındaki ilişkiyi koparmadan eğitim ve üretime alan açmak için kreşi başından beri önceliklerimiz arasında tuttuk. Sayın Arzuhan Doğan Yalçındağ kreşimizi destekliyor. Ayrıca farklı disiplinlerde destek masaları oluşturmak istiyoruz. Sağlık hizmetleri başlığının kapsamını da ayrıca netleştirmek gerekiyor. Henüz kesinleşmemiş bir hizmeti varmış gibi anlatmak doğru olmaz. Temel yaklaşımımız, kadınların merkeze erişimini ve düzenli katılımını kolaylaştıracak destekleri eğitim ve üretimle birlikte düşünmek.
Baksı Müzesi’nde geleneksel üretim kültürünü çağdaş sanatla buluşturan bir model geliştirdiniz. Kadın Eğitim Merkezi’nde bu ilişkiyi bir adım ileri taşıyarak üretimi doğrudan ekonomik hayata bağlamaya çalışıyorsunuz. Bu iki kurumun birbirini nasıl beslemesini öngörüyorsunuz?
Baksı’da çağdaş sanatla geleneksel üretimi buluştururken, bu birlikteliğin insanların yaşamında nasıl karşılık bulabileceğini düşündük. Kadın Eğitim Merkezi, aynı düşüncenin eğitim ve ekonomik katılım alanında derinleşmesi. Bizi Bayburt’un merkezine yönelten önemli nedenlerden biri, “yakın göç” dediğimiz köyden kente göçün kadınların üretim yaşamında yarattığı kopuştu. Köydeki üretim ortamından uzaklaşan, kentte yeni olanaklara ihtiyaç duyan kadınların yanında olmak istedik. Baksı’nın sanat ve tasarım birikimi merkezin üretimine yeni bakışlar kazandırabilir. Kadınların yerel bilgisi ve geliştireceği üretimler de bu ilişkiyi besleyebilir. Birinin diğerine yalnızca bilgi aktardığı değil, iki tarafın da birbirinden öğrendiği bir bağ öngörüyoruz.
Geleneksel üretim biçimlerini yaşatmakla günümüzün ihtiyaçlarına ve pazar koşullarına yanıt vermek arasında nasıl bir denge kuruyorsunuz? Geleneksel becerilerin yeni geçim alanlarına dönüşmesi için neler değişmeli sizce?
Geleneği yaşatmak, onu aynen taklit etmek değildir. Gelenekten yeni söylemler, çağa uygun bir ruh çıkarmak gerekiyor. Yalnızca geçmişte yapılmış olanı tekrarlarsak yeniye ulaşamayız; giderek yaşadığımız çağla ilişkimizi kaybederiz.
Ben geleneğin “ek”ini de bu düşünceyle ele alıyorum: Geçmişten gelen birikime bugün ne ekliyoruz? Ama çağın ruhunu o temanın içine katmamız gerekiyor.
Baksı’nın kuruluşundan bu yana en önemli iddialarınızdan biri, kültür ve sanatın büyük kentlerin dışına taşınması oldu. Aradan geçen yıllarda bu modelin Bayburt’ta nasıl bir toplumsal karşılık bulduğunu düşünüyorsunuz? Baksı’nın bölgede yarattığı en somut değişim nedir?
Çok farklı değişimlerden söz edebiliriz. Bunlardan biri, Bayburt’un bir müzeler kenti hâline gelmesi. Müzelerle birlikte kentin kültür ve turizm kimliği güçlendi.
Baksı’yı kurarken sanatın yalnızca büyük kentlere ait olmadığını, yerel kültürle eşit ve karşılıklı bir ilişki kurabileceğini göstermek istedik. Bayburt’u kendi bilgisi ve kültürüyle bu ilişkiye katkı sunan bir coğrafya olarak gördük. Yerel üretim bilgisinin çağdaş sanatla aynı ortamda görünür olması da bu değişimin önemli bir parçası.
Kadın Eğitim Merkezi, bu yolculuğun devamı. Kültürel görünürlüğün eğitim ve üretim olanaklarıyla güçlenmesini istiyoruz. Bir kadının yaşadığı yerde kendi geleceğini kurabilmesi, üretimini sürdürebilmesi ve deneyimini başka bir kadına aktarabilmesi, bizim için bu değişimin en değerli karşılığı olacak.